U23 Thái Lan trước bức tường Nhật Bản: Bài toán không lời giải ở Asiad 20

Hiệp một kết thúc với tỷ số 0-0. Trên khán đài, những cổ động viên Thái Lan ngồi như chôn chân. Họ đến Hàng Châu để chờ một chiến thắng, nhưng những gì họ thấy trong 45 phút đầu tiên là một bức tường màu xanh mang tên U23 Nhật Bản – thứ đang dần bóp nghẹt giấc mơ của bóng đá Đông Nam Á.

Hãy bắt đầu từ bối cảnh. U23 Nhật Bản tiến vào trận đấu này với thành tích toàn thắng, ghi 9 bàn, giữ sạch lưới. U23 Thái Lan cũng toàn thắng nhưng đã 3 lần thủng lưới. Nhật Bản chỉ cần một kết quả hòa. Thái Lan buộc phải thắng. Toàn bộ cục diện của trận đấu, từ nhịp độ, sự mạo hiểm, tới chiến thuật, đều bị quyết định bởi sự bất đối xứng về mục tiêu ấy.

Ngay từ những phút đầu, người ta có thể thấy sự khác biệt về trình độ tổ chức. Thái Lan chủ động cầm bóng nhưng khi tiến gần vòng cấm đối phương, họ bắt đầu đi bóng vào chỗ chết. Nguyên nhân không đến từ kỹ thuật của từng cá nhân, mà đến từ hệ thống phòng ngự của Nhật Bản – hệ thống vận hành không phụ thuộc vào một cá nhân xuất sắc. Họ giữ cự ly đội hình hợp lý, bịt kín các đường chuyền vào giữa và biến những pha tấn công của Thái Lan thành những màn chạy không bóng vô nghĩa.

Asiad 20 không phải là giải đấu mà các ông lớn châu Á gửi đội hình mạnh nhất. Nhật Bản, Hàn Quốc thường dùng các đội U23 hoặc U24 để thử nghiệm lứa trẻ. Nhưng ngay cả một đội tuyển trẻ Nhật Bản, với các cầu thủ đang thi đấu tại J-League, cũng đủ sức tạo ra khoảng cách về trình độ so với các đội tuyển trẻ Đông Nam Á. Điều đó nói lên chiều sâu của bóng đá Nhật Bản, nơi một cầu thủ không được đá chính ở CLB lớn vẫn có thể là ngôi sao ở đội tuyển trẻ.

Bóng đá trẻ Nhật Bản có một triết lý nhất quán: kiểm soát khu vực trước khi kiểm soát bóng. Họ không cố cướp bóng ngay lập tức. Họ chỉ cần đưa đối thủ vào vị trí khó chịu, khiến họ phải mất bóng ở những khu vực ít nguy hiểm nhất. Cách tiếp cận này đặc biệt hiệu quả trước các đội bóng cần thắng. Thái Lan càng nôn nóng, họ càng dễ rơi vào bẫy.

Trong hiệp một, Thái Lan vài lần thử vận may từ những pha dứt điểm xa, nhưng hầu hết đều đi chệch hoặc bị chặn lại. Các tiền đạo của họ hiếm khi được nhận bóng trong vòng cấm. Nhật Bản đã đọc bài toán: họ biết Thái Lan muốn ghi bàn, nên họ để Thái Lan cầm bóng ở trung lộ và chỉ tăng tốc khi bóng lăn sang hai cánh. Đó không phải là một lối chơi tiêu cực. Đó là thứ gọi là chiến thuật của kẻ mạnh.

Khi nhìn lên băng ghế huấn luyện viên của Thái Lan, tôi thấy một sự bất lực có thể cảm nhận bằng mắt thường. Ông có trong tay những cầu thủ nhanh và khéo. Nhưng tốc độ và kỹ thuật chỉ phát huy tác dụng khi bạn có một hệ thống hỗ trợ phía sau. Bóng đá là môn chơi của không gian, và Nhật Bản đang kiểm soát mọi không gian quan trọng. Tôi không muốn nói rằng U23 Thái Lan đã chơi một hiệp tệ hại. Ngược lại, họ đã cho thấy sự kiên cường nhất định, không sụp đổ như các đội bóng Đông Nam Á khác từng làm trước Nhật Bản. Nhưng bóng đá trình độ cao không khen thưởng sự kiên cường. Nó khen thưởng những lời giải. Và Thái Lan, trong hiệp một, không đưa ra được lời giải nào.

Phút 20, Thái Lan có một cú treo bóng từ cánh trái, bóng chạm đầu tiền đạo nhưng đi vọt xà. Phút 40, cầu thủ Nhật Bản rê bóng qua hai hậu vệ Thái Lan trước khi bị phạm lỗi. Đó đều là những khoảnh khắc cho thấy hai đội có thực lực chênh lệch, nhưng khoảng cách không phải là vực thẳm. Tuy nhiên, trong bóng đá đỉnh cao, khoảng cách nhỏ nhất cũng đủ tạo ra khác biệt về kết quả chung cuộc.

Điều đó dẫn tới một câu hỏi lớn: nếu Thái Lan không thể làm gì hơn trước Nhật Bản, thì bóng đá Việt Nam có cơ hội nào? Câu trả lời, có lẽ, là chúng ta cần phải học từ sớm. Bóng đá trẻ Việt Nam hiện tại chưa có được một triết lý nhất quán từ lứa U15 lên U23. Nếu tiếp tục đào tạo theo kiểu chọn người tài thay vì xây dựng hệ thống, chúng ta sẽ mãi loay hoay ở khu vực trong khi Nhật Bản đã đi xa đến một hành tinh khác. Người Nhật có hệ thống giải đấu từ học đường tới chuyên nghiệp, còn Việt Nam vẫn phụ thuộc vào vài lứa cầu thủ tài năng. Đừng nói về sân cỏ hay thể lực. Hãy nói về triết lý.

Tuy nhiên, tôi cũng cần tự hỏi: liệu tôi có đang cường điệu sự vượt trội của Nhật Bản? Hiệp một đang là 0-0. Bóng đá có một quy luật bất thành văn: đội nào càng tạo ra nhiều áp lực thì càng có thể gục ngã bởi một cú phản công. Thái Lan, nếu giữ được bình tĩnh, hoàn toàn có thể có được một bàn thắng từ tình huống cố định. Nhật Bản cũng chỉ là các cầu thủ trẻ. Họ có thể mắc sai lầm. Tôi từng chứng kiến nhiều đội bóng mạnh thất bại vì chủ quan không tưởng. Một hot-take đúng không làm nên tên tuổi. Một hot-take sai, đúng lúc, mới là huyền thoại.

Nhưng nói đi thì phải nói lại. Thái Lan cần thắng, và thời gian càng trôi, áp lực càng lớn. Hiệp hai sẽ chứng kiến họ phải dồn toàn bộ lực lượng lên tấn công. Nhất là sau phút 70, khi thể lực suy giảm, các khoảng trống sẽ lộ ra. Tôi dự đoán những phút cuối trận sẽ trở thành một chiến tranh tiêu hao đúng nghĩa. Nếu không có bàn thắng trước phút 60, kịch bản phản công của Nhật Bản càng trở nên khó chịu. Khi đội bóng của bạn đang dẫn về mặt chiến thuật, việc còn lại chỉ là sự kiên nhẫn.

Đối với người hâm mộ Việt Nam, có thể khó chịu khi thấy Thái Lan chật vật. Nhưng chúng ta hãy trung thực: đây chính là hình ảnh của bóng đá Đông Nam Á khi đối mặt với trình độ châu Á. Nếu hôm nay Thái Lan có thể vượt qua chính mình, đó sẽ là một dấu hiệu cho thấy bóng đá khu vực đang tiến bộ. Còn nếu không, chúng ta chỉ thấy một lần nữa cái ranh giới mà chúng ta chưa ai vượt qua.

Người Nhật nổi tiếng với sự kiên nhẫn và kỷ luật. Điều đó thể hiện ngay cả trong cách họ ăn mừng bàn thắng: không quá cuồng nhiệt, không quá lố. Các cầu thủ trẻ Nhật Bản hôm nay chơi không giống những người đang thi đấu một trận vòng bảng, mà giống những người đang thực hiện một bài tập chiến thuật. Còn người Thái, họ vẫn vậy, luôn tràn đầy năng lượng nhưng lại thiếu chính xác trong những quyết định cuối cùng.

Nhìn từ khán đài, tôi thấy các cổ động viên Thái Lan ôm đầu sau mỗi pha hỏng ăn. Ở một góc khác, các quan chức Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á ngồi im lặng. Họ hiểu rằng một lần nữa, bóng đá Đông Nam Á lại đứng trước một bức tường không thể vượt qua. Nhưng tôi vẫn muốn nhấn mạnh: đừng vội chê bai Thái Lan. Họ vẫn là đội bóng số một Đông Nam Á trong nhiều năm qua, và việc họ có mặt ở trận đấu mang tính quyết định này đã là một thành công. Nhưng để tiến xa hơn ở châu Á, họ cần thứ còn giá trị hơn cả những bàn thắng vào lưới Kyrgyzstan: một bản sắc chiến thuật rõ ràng khi đối đầu với những nền bóng đá hàng đầu.

Kết thúc khung cảnh hiệp một, tôi nhớ về những lần theo dõi các trận đấu trẻ quốc tế của Việt Nam. Ở tuổi 42, tôi vẫn viết như thể mỗi trận đấu là trận cuối cùng mình được sống. Đêm nay, trận đấu giữa U23 Thái Lan và U23 Nhật Bản không phải là trận đấu của chúng ta, nhưng nó dạy cho chúng ta một bài học rất Việt Nam: muốn vươn ra biển lớn, trước hết phải hiểu mình nhỏ bé đến đâu.

Bóng đá trình độ cao đến từ sự kiên nhẫn, tổ chức và tư duy hệ thống. Đó là điều Nhật Bản đang sở hữu và Thái Lan đang đi tìm. Nếu trận đấu này kết thúc với kịch bản Nhật Bản giành ngôi nhất bảng, tôi sẽ không bất ngờ. Còn nếu Thái Lan tạo nên phép màu, tôi sẽ rất vui vì điều đó chứng minh rằng bóng đá khu vực vẫn còn hy vọng. Dù sao đi nữa, hiệp hai sẽ trả lời tất cả.